Random Article


50 Jaar X-Men! (Deel 1) – First Class SiXties

 

3
Posted 03/09/2013 by

xaviersschoolDe X-Men, Marvel‘s vrolijke mutanten, beschermen al 50 jaar lang resoluut een wereld die hen haat en vreest. Het 50-jarig bestaan van de kinderen van het atoom kunnen we natuurlijk niet onopgemerkt voorbij laten gaan. Brainfreeze zet daarom gedurende september, oktober en november Professor Xavier, Cyclops, Wolverine, Magneto, Storm, Beast, Jean Grey, Rogue en co in de schijnwerpers. Naar goede gewoonte hebben we vijf specials doorheen evenveel decennia voor jullie klaarstaan vol X-geschiedenis in comics, toys, tv-reeksen, videogames en films. Gaande van hun creatie door Stan Lee en Jack Kirby in The X-Men #1 uit september 1963, tot hun renaissance door Chris Claremont, Len Wein, Dave Cockrum en John Byrne in 1975, tot hun status als populairste comicbookfranchise in de jaren 80 en 90, tot hun niet te ontkennen aandeel vandaag de dag in de huidige dominantie van de superheldenfilm in Hollywood…

Vandaag beginnen we onze reis bij de creatie van de X-Men in de swingende jaren 60, waar de franchise echter niet meteen zo populair bleek als je zou denken…

X-Men “Origins”

X-Men_Vol_1_1Na het succes van de Fantastic Four en verschillende “outsider“-helden zoals Spider-Man en The Incredible Hulk, besloten de grondleggers van het moderne Marvel-universum – schrijver Stan Lee en tekenaar/plotter Jack “King” Kirby – een nieuw team jonge superhelden als buitenstaanders te creëren. Zij zouden mutanten worden, genetische anomalieën die geboren werden met een gen dat hen uiteindelijk superkrachten schonk. Hierdoor worden ze echter ook gehaat en gevreesd door de mensheid. De titel The Mutants werd wijselijk afgewezen door uitgever Martin Goodman, dus werd de nieuwe serie tot The X-Men gedoopt. De “X” slaat op zowel de achternaam van hun oprichter, leraar en mentor – de telepathische mutant Professor Charles Francis Xavier – als op de “X-tra” kracht die mutanten bezitten. Later in de reeks zou de “X” voornamelijk slaan op het X-gen dat verantwoordelijk was voor de mutaties.

Officieel zal dit nooit door Stan Lee worden toegegeven, maar de X-Men werden zwaar geïnspireerd door verschillende sciencefictionromans. Zo zagen we in Slan door A.E. van Vogt uit 1940 een nieuw ras gemuteerde superwezens opduiken die eveneens gehaat, gevreesd en opgejaagd werden door de mensheid. De roman Children of the Atom door Wilmar H. Shiras uit 1953 leverde dan weer een verhaal over via atoomenergie gemuteerde kinderen die hun extreme intelligentie geheim dienden te houden en hiermee leerden omgaan in een geheime school voor “begaafden”.

DoomPatrol

DC’s Doom Patrol

Ten slotte kwam DC Comics, drie maanden voor de eerste X-Men-comic, aanzetten met de Doom Patrol in My Greatest Adventure #80. Hun tagline las “The World’s Strangest Heroes” (tegenover “The Strangest Super-Heroes of All” bij de X-Men, later “Strangest Teens“). De leden van de Doom Patrol, een bende misfits met superkrachten, werden samengebracht door Dr. Niles Caulder, die net zoals Professor X in een rolstoel vertoefde. Hun aartsvijanden werden dan nog eens de Brotherhood of Evil genoemd (tegenover de Brotherhood of Evil Mutants bij de X-Men). De parallellen tussen DC’s Doom Patrol en Marvel’s X-Men worden echter voornamelijk toegeschreven aan puur toeval en de tijdsgeest, zoals wel vaker gebeurt in het superheldengenre.

The Strangest Super-Heroes of All!

In The X-Men #1 uit september 1963 ontmoeten we voor het eerst Marvel’s vrolijke mutanten. In tegenstelling tot vele andere Marvel-superhelden, worden mutanten geboren met een gen dat hen – in momenten van fysieke en emotionele stress (lees: de puberteit) – superkrachten schenkt. Steeds meer mutanten – dewelke Homo Superior worden gedoopt – duiken op en worden met angst en haat geconfronteerd. Professor Charles Xavier, zelf een mutant met telepathische gaven, opent een school in Westchester, New York, maar Xavier’s School for Gifted Youngsters was echter veel meer dan gewoon maar een school. Het is ook een trainingskamp voor jonge mutanten om op een verantwoordelijke manier met hun gaven leren om te gaan en als gekostumeerde superhelden een wereld te beschermen die hen haat en vreest.

Xavier gelooft dat een vreedzame samenleving tussen mens en mutant uiteindelijk mogelijk moet zijn. Zijn oude vriend en mede-mutant, Erik “Magnus” Lehnsherr, beter bekend als Magneto – meester van het magnetisme gelooft echter in de superioriteit van het mutantenras. Opvallend is dat Xavier en Magneto uiteindelijk hetzelfde doel voor ogen hebben: de wereld een betere plek maken voor hun soort. Alleen is Magneto bereid de mensheid te vertrappelen om dit mogelijk te maken…

Xavier_Magneto

XmenxaviermagnetoXavier en Magneto werden gecreëerd wanneer er een burgerrechtenkwestie in de Verenigde Staten heerste en worden dus regelmatig vergeleken met twee werkelijk bestaande Afro-Amerikaanse iconen: de vreedzaam protesterende en eveneens een droom gelijkaardig aan Xavier bezittende Martin Luther King, Jr. (1929-1968) en de meer pragmatische Malcolm X (1925-1965). Ontluikende mutantengaven en de lichamelijke veranderingen die hierbij aan te pas kwamen leverden een degelijke metafoor op voor de puberteit en adolescentie, maar aan het hart van de X-Men heeft altijd hun status als minderheidsgroepering gelegen. De X-Men zijn hierbij een fantastische metafoor voor eender welke minderheidsgroep die met angst, haat en onbegrip te maken heeft gekregen, puur om hun “anders” zijn: van Afro-Amerikanen tot homo’s tot – misschien in mindere mate, dan – wij geeks.

De eerste X-Men-verhalen boden echter nog vrij rechttoe rechtaan superheldenavonturen, waar Xavier’s studenten het publiek moesten beschermen tegen mutanten met kwaadaardige bedoelingen. De reeks werd gestart door Stan Lee en Jack Kirby, maar al spoedig namen klinkende namen als Roy Thomas (The Avengers), Werner Roth (Superman’s Girl Friend Lois Lane), Jim Steranko (Nick FuryGary Friedrich (Ghost Rider), Denny O’ Neil en Neal Adams (Batman) de teugels over. Je zou het vandaag de dag niet voor mogelijk achten, maar wegens teruglopende populariteit werd de reeks bijna stopgezet en werden er vanaf deel #67 in 1970 enkel maar oudere verhalen herdrukt.

Children of the Atom

x-menclassicSteeds meer en meer mutanten duiken in het Marvel-universum op. Aan de basis hiervan lag er ergens wel een sneer naar het atoomtijdperk, wat de X-Men ook de bijnaam “Children of the Atom” opleverde, maar uiteindelijk werd de overgang van Homo Sapiens naar Homo Superior aangeduid als louter evolutie. Tot Xavier’s eerste jonge studenten behoorden Slim (later Scott) Summers, aka Cyclops (een wees die allesvernietigende optische stralen uit zijn ogen kon schieten en hierdoor een bril van robijnkwarts moest dragen), wandelende sneeuwpop Robert “Bobby” Drake aka Iceman, de clown van de groep, de van vleugels voorziene rijkeluisjongen Warren Worthington III, aka de nieuwe Angel en Henry “Hank” McCoy aka Beast, een genie die er een aapachtige lichaamsbouw en bijhorende capaciteiten op nahield. Het enige vrouwelijke lid van de groep was Jean Grey, alias Marvel Girl, een mutante met telekinetische (en later ook telepathische) gaven. De X-Men bleven natuurlijk ook zestienjarige tieners, en dus had iedereen een boontje voor Jean. Ja, zelfs de professor, wat sommige situaties op de school wel heel awkward maakte. Uiteindelijk zou Jean een relatie beginnen met Cyclops, de meest verlegen kerel van de hoop die zich echter wel kon bewijzen als de meest capabele vechter, strateeg en aldus veldleider van het team.

Nieuwe leden werden na verloop van tijd Calvin Rankin/Mimic, een eerdere vijand die de gaven van de anderen kon nabootsen, maar vanwege zijn houding al spoedig werd weggestuurd (X-Men #19, 27). Uiteindelijk bleek hij zelfs geen echte mutant te zijn. De eveneens van magnetische krachten voorziene mutant Lorna Dane, alias Polaris (X-Men #49, 1968), hield het langer vol. In ware soapstijl kreeg zij nog iets met Iceman, maar koos ze uiteindelijk voor Cyclops’ jongere broer Alex Summers, beter bekend als de plasmastralen schietende Havok (X-Men #54, 1969).

X-Men_Vol_1_50                 X-Men_Vol_1_58

xmen4

Magneto’s Brotherhood of Evil Mutants

Qua vijanden namen de X-Men het voornamelijk op tegen Magneto en zijn team: de Brotherhood of Evil Mutants (X-Men #4, 1964). Hiertoe behoorden zijn trouwe volgeling Mortimer Toynbee/Toad, de telepathische illusionist Jason Wyngarde/Mastermind en de zigeunertweeling Pietro en Wanda Maximoff, alias Quicksilver en Scarlet Witch. Latere Brotherhood-rekruten waren o.a. de van een immense lichaamsmassa voorziene The Blob (X-Men #3, 1964) en zijn goeie maat, Unus the Untouchable (X-Men #8, 1965), tot op heden nog steeds één van de beste codenamen aller tijden. Quicksilver en Scarlet Witch zetten zich uiteindelijk af tegen Magneto en zouden zich hervormen als de eerste mutante leden van superheldenteam de Avengers (Avengers #16, 1965). Pas veel later zou hun ware relatie tot de meester van het magnetisme duidelijk worden…

Kwaadaardige mutanten waren echter niet de enige vijanden waarmee de X-Men te maken kregen. Zo was Factor Three een kortstondige geheime organisatie geleid door de Mutant Master, in feite een buitenaards wezen (X-Men #37, 1966) en werd Cain Marko, Xavier’s stiefbroer, dankzij de mystieke Crimson Gem of Cyttorak omgetoverd tot de niet te stoppen Juggernaut (X-Men #12, 1965). Een belangrijke buitenaardse vijand was Lucifer, wiens plannen lang geleden al eens werden verijdeld door een jonge Charles Xavier. Lucifer was echter wel diegene die Xavier’s benen verbrijzelde en hem in een rolstoel deed belanden (X-Men #9, 1965).

X-Men_Vol_1_46

De Juggernaut en de nieuwe, meer individuele X-kostuums

X-Men_Vol_1_15

X-Men versus de eerste Sentinels

Een gekende menselijke vijand was de door Walt Disney geïnspireerde Dr. Bolivar Trask, schepper van de gigantische mutantenjagende robots gekend als de Sentinels en Master Mold, de nog grotere Sentinel-fabriek (X-Men #14-15, 1965).

Naast de X-Mansion, werd er in de vroege delen van de reeks ook al snel een andere welbekende locatie uit het Marvel-universum voorgesteld. In X-Men #10 (1965) trok het team naar het Savage Land, een tropisch en prehistorisch land dat verborgen ligt in Antarctica. Ze verkregen hier een bondgenoot in de jungleheld Kevin Plunder, de nieuwe incarnatie van Ka-Zar. In ware Marvel-stijl vonden er doorheen de jaren ook voldoende kleine misverstanden en strubbelingen plaats tussen de jonge X-Men en andere helden als de Avengers, Fantastic Four, Spider-Man en prins Namor, de Sub-Mariner, die tevens ook werd bestempeld als een mutant.

Een grote status quo verandering vond plaats wanneer Charles Xavier schijnbaar stierf in een gevecht met de ondergrondse Grotesk (X-Men #41-42, 1968) en het team tijdelijk uit elkaar viel. In feite was dit niet Xavier, maar het oude Factor Three-lid Kevin Sydney, aka Changeling (nu beter bekend als Morph) die al gedurende een tijdje de vorm van Charles Xavier aannam. De echte professor bleek spoorloos verdwenen te zijn om zich voor te bereiden tegen een buitenaardse invasie van de Z’Nox en vervoegde hierna spoedig opnieuw zijn studenten (X-Men #65, 1970). Dit zou zeker niet de laatste keer worden dat Xavier zijn jonge studenten traumatiseerde, iets voorloog of gewoon het loodje legde…

Amazing_Adventures_Vol_2_11Na deel #66 in 1970 werden er enkel nog maar oude verhalen herdrukt. Dit hield de X-Men echter niet tegen om in andere Marvel-titels te verschijnen. Vooral Hank McCoy/Beast beleefde enkele belangrijke solo-avonturen in de anthologiereeks Amazing Adventures. Hier deed hij zijn codenaam alle eer aan wanneer hij vanwege een mutageen serum een grijze/later blauwe vacht verkreeg (AA #11, 1972). Uiteindelijk zou Hank het ook schoppen tot Avenger. Hij werd zelfs een volwaardig lid van Earth’s Mightiest Heroes in Avengers #151 (1976) en verkreeg hier een gekende bromance met Simon Williams, alias Wonder Man.

The Hidden Years

In Giant-Size X-Men #1 uit 1975 zou een nieuw, internationaal team X-Men worden voorgesteld, dewelke vanaf X-Men #94 de lopende reeks terug met nieuwe verhalen zouden verrijken. In de reeks X-Men: The Hidden Years (1999-2001) door John Byrne en Tom Palmer werden echter een hoop “verborgen” avonturen van het oorspronkelijke X-team opgegraven. De serie werd bedoeld om het gat tussen issues #67-93 op te vullen en elk deel verkreeg dan ook een onofficieel “echt” nummer (X-Men: The Hidden Years #1 was dan in feite The X-Men #67). The Hidden Years liep echter maar 22 delen. Een eerdere reeks uit 1995-1997, Professor Xavier and the X-Men, liep 18 delen en vertelde de oorspronkelijke issues opnieuw, 90’s style.

xmencota

“Before they were X-Men…”

In 1999 werd het oorsprongsverhaal van de klassieke X-Men wederom opnieuw verteld en in een meer hedendaagse setting geplaatst met de minireeks X-Men: Children of the Atom. De eerste ontmoeting tussen de X-Men en Magneto uit The X-Men #1 werd eveneens in een nieuw jasje gegoten in de one-shot Mythos: X-Men (2006), terwijl de eerste jaren van het team – door de ogen van een jonge Jean Grey – een update kregen in de graphic novel X-Men: Season One (2012), waarbij ze van een gezonde dosis teenage angst voorzien werden.

In 2006 ging onder de noemer X-Men: First Class een achtdelige miniserie van start door Jeff Parker en Roger Cruz. De klassieke zwart-gouden kostuums kregen een lichte update en we kregen hierin eveneens enkele nieuwe avonturen van het eerste X-team te zien, dewelke met een meer humoristische toon werden verteld. First Class keerde terug voor een korte ongoing in 2007, enkele specials en een First Class Finals-miniserie (2009) die het geheel afsloot.

X_Men_First_Class_Finals_Cover_by_valstaples

Binnen twee weken gaan we verder met de nieuwe generatie X-Men in de jaren 70 en de uitbouw van de franchise in de jaren 80, waar de kinderen van het atoom pas echt zouden uitgroeien tot enkele van Marvel’s belangrijkste en grootste helden. En dat voornamelijk dankzij schrijver Chris Claremont, die een recordaantal jaren bij Marvel’s vrolijke mutanten vertoefde.

Naar goeie gewoonte stellen we ten slotte nog de vraag:

Wat te lezen uit deze periode?

xmenfctomorrowsDe vroege verhalen worden, zoals alles uit Marvel’s Silver Age, gebundeld in zwart-wit Essentials en ingekleurde Marvel Masterworks-bundelingen. Let wel dat je bij de Essentials voor “Classic X-Men” gaat en voor “The X-Men” bij Marvel Masterworks. De volgende periode van de mutanten (1975 en verder) wordt immers gebundeld als Essential X-Men en Marvel Masterworks: The Uncanny X-Men. De oorspronkelijke 66 issues werden verzameld in drie Essentials en zes Marvel Masterworks-bundelingen, hierna volgde er nog een zevende en achtste bundel waarin gastoptredens van één of meerdere X-lieden in andere Marvel-reeksen werden opgenomen. De 66 nummers zijn eveneens beschikbaar in twee kloeke omnibussen: The X-Men Omnibus vol.1 en 2, terwijl de latere, door Neal Adams getekende nummers ook een X-Men Visionaries: Neal Adams-bundeling verkregen.

X-Men: The Hidden Years werd gebundeld in twee trade paperbacks, terwijl ook de ganse First Class-run verzameld werd. De originele achtdelige minireeks vind je onder de noemer Tomorrow’s Brightest, het tweede volume van de reeks kent (in volgorde) de bundelingen Mutant Mayhem, Band of Brothers en The Wonder Years. De serie wordt ten slotte afgesloten met X-Men: First Class Finals. Zowel de miniserie X-Men: Children of the Atom (1999) als de one-shot Mythos: X-Men (2006, in de Mythos-bundeling) en de graphic novel X-Men: Season One (2012) zijn makkelijk verkrijgbaar.

Een echte aanrader kiezen is moeilijk. De allereerste X-verhalen bevatten natuurlijk heel wat first appearances van gekende en belangrijke personages en concepten, maar zijn niet zo goed verouderd. In tegenstelling tot vele andere Marvel-reeksen, is het niet de Lee/Kirby-run uit de jaren 60 die het meest iconisch zou blijken voor de serie. Het meer hedendaagse Children of the Atom en Season One, of het humoristische First Class, lijken daarom betere startpunten. Ach wat, we gaan meteen voor twee aanraders uit beide werelden: Marvel Masterworks volume 1: The X-Men en X-Men: First Class – Tomorrow’s Brightest

Marvel Masterworks: The X-Men volume 1 bij archonia.com

X-Men First Class: Tomorrow’s Brightest bij Archonia.com

Comments

comments


Arno

 
avatar
I'm not locked in here with you. You're locked in here with me.


3 Comments


  1. avatar
     

    Aanraders? De Thomas/Adams verhalen behoren toch tot het beste uit de eerste periode. En is los verkrijgbaar in een Visionairies.
    En Byrnes Hidden Years uiteraard. Het is Byrne.
    Lee en X-Men, neen, afblijven van die handel. :-)





Leave a Response



Gelieve een kleine rekensom te maken. * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.