3
Posted 06/05/2013 by Donnie Darko in Tv/Film
 
 

Zombie Special Deel 2: Revolutie Zombie 1968-1978 (NSFW)


Dit jaar is het precies 45 jaar geleden dat Night of the Living Dead van grootmeester George A. Romero op de wereld werd losgelaten en onbewust een aardschok in het filmlandschap teweegbracht. Dit moet uiteraard gevierd worden met een reeks specials die zullen beschrijven hoe het zombiegenre geëvolueerd is doorheen de filmgeschiedenis. In deze reeks van artikels pogen we allerminst een compleet beeld te geven, dat zou onmogelijk zijn, maar jullie honger naar een vaak misbegrepen genre op te wekken. Na de start van het zombiegenre in 1932-1967, gaan we vandaag verder met de periode 1968-1978.

Apocalyps NU

Wat Aartsbisschop Franz Ferdinand was voor de Eerste Wereldoorlog, is Night of The Living Dead (1968, NotLD) voor het zombiegenre. Een nogal onkiese vergelijking, waarvoor onze excuses, maar het toont wel het belang aan van één kleine gebeurtenis op het verdere verloop van de (film)geschiedenis.

night3

De meeste horrorfilms, zowel vroeger als nu, hebben altijd een bepaald element in zich waardoor er wat afstand is tussen datgene dat op het scherm getoverd werd en de realiteit. Dat was zeker zo in de jaren 50 en 60 toen de dreiging van de Koude Oorlog iedereen in de Verenigde Staten bezighield. Op zo’n momenten willen mensen niet geconfronteerd worden met horror die het alledaagse infiltreert, men verlangt naar escapisme in hun entertainment. Dat was niet alleen toen zo, dat is nu ook nog altijd het geval. Let er maar eens op, de films die de meeste controverse met zich meebrengen zijn niet per se ongelooflijk gewelddadig, maar films die te veel zout in de wonden strooien en de grenzen opzoeken van de onderwerpen waarmee men wil geconfronteerd worden (zie bijvoorbeeld A Serbian Film).

In die tijd waren mensen dus als de dood voor een communistische invasie en veel van de films die toen in de zalen kwamen speelden hier op in, denk bijvoorbeeld aan Invasion of the Body Snatchers (1956) van Don Siegel (een film die je eigenlijk ook in het zombiegenre zou kunnen plaatsen). George A. Romero wou hierin nog een stap verder gaan en tonen dat de echte dreiging niet zozeer van buitenaf kwam, maar dat wij zelf wel eens de monsters konden zijn. Iets wat Robert Kirkman goed onthouden heeft voor zijn latere zombie-epos: The Walking Dead.

In de jaren 60 regisseerde Romero vooral reclame- en bedrijfsfilmpjes voor het bedrijf dat hij samen met zijn vrienden John Russo en Russel Streiner oprichtte. Dit verveelde het drietal al heel snel en ze besloten een horrorfilm te maken om munt te slaan uit de ‘honger naar het bizarre’. Ze wilden echter niet zomaar een horrorfilm, maar eentje dat ‘veel aandacht zou genereren door een richting in te slaan die gewaagd was‘, aldus Russo, de co-scenarist van NotLD. Ze namen contact op met Karl Hardman en Marilyn Eastman, die een onderneming gespecialiseerd in bedrijfsfilms hadden, om hun idee voor te leggen. Deze gingen akkoord en richten samen met Romero, Russo en Streiner het productiebedrijf Image Ten op. Uiteindelijk haalden ze ongeveer $114.000 dollar op om de film te maken.

night

Romero wou net zoals Russo de grenzen opzoeken en ze verleggen, zij het om iets minder opportunistische redenen…

Ik was nooit geïnteresseerd in het maken van films met gekken in een masker, zie je?”, vertelt de ondertussen 73-jarige cineast, “Ik zie de dingen net iets anders. Wat me eerst en vooral interesseert is de subtekst. Ik hou me bezig met observatie en satire.

In Night of the Living Dead vervaagt dan ook de grens tussen het ‘goede’ en het ‘kwade’. De personages worden gedreven door hun angst om te sterven (of om hun naasten te zien sterven), waardoor ze zich vaak als lafaards gedragen. Vriendschaps- en bloedbanden betekenen niets meer en men verschuilt zich achter machogedrag om toch maar niet als zwak of ‘vreemd’ beschouwd te worden. Ze geven zich over aan hun meest primitieve instincten – het laagje vernis dat beschaving heet verdwijnt – en reageren op een erg extreme manier. Ongemakkelijk om naar te kijken, maar het is nu eenmaal typisch gedrag van mensen die met een onverzettelijke dreiging geconfronteerd worden.

Toen de film uitgebracht werd in oktober 68 kwam de schok dan ook erg hard aan omdat de film weigerde vast te houden aan het principe dat op het einde de status quo (het ‘Happy end‘, ‘…en ze leefden nog lang en gelukkig‘) moest gehandhaafd worden. Temeer omdat NotLD uitkwam in een soort interbellum tussen twee ratingssystemen – de Hays-code, die belangrijk was tijdens het tijdperk van de grotere studios, en de MPAA-code die ingevoerd zou worden in november 68. Dit betekende dat iedereen naar de film kon kijken, zelfs kleine kinderen kon geen kaartje geweigerd worden. Bovendien moet je weten dat horrorfilms typisch vertoond werden als onderdeel van de voorstellingen op een zaterdagmiddag voor een publiek van pubers en tieners, het ideale horrorpubliek dus. Filmcriticus Roger Ebert vertelt het volgende in een verslag uit 1969:

Ik denk niet dat de jeugd echt wist waar ze aan toe waren. OK, ze waren het gewend om films te bekijken en ze hadden ook al eerder horrorfilms gezien, maar dit was toch iets anders… De kinderen in het publiek waren stomverbaasd. Er heerste een bijna complete stilte. Halverwege de vertoning hield de film op met eng te zijn (op een plezierige manier welteverstaan), maar werd hij onverwacht echt angstaanjagend. Er zat een klein meisje van ongeveer 9 jaar aan de andere kant van de middengang, ze zat heel stil in haar stoel te huilen. Het is moeilijk om je in te beelden wat voor effect deze film op je zou gehad hebben toen jij die leeftijd had, maar probeer het toch maar. Op die leeftijd nemen kinderen alles wat ze op het scherm zien heel erg ernstig en identificeren ze hevig met de held van het verhaal. Als die held dan gedood wordt, dan is dat geen ‘unhappy end’, maar een tragisch einde. Niemand overleeft…Einde film.

night 2

Tom Savini (make-up effects wizard en regisseur van de remake uit 1990) zei ooit:

Historisch gezien is Night of the Living Dead een even grote klassieker als Citizen Kane en Casablanca.” Mensen die nu met hun ogen beginnen draaien, hebben wat voorheen kwam niet goed gelezen of begrepen, want dit is nu eenmaal de waarheid. Doe eens even het denkexperiment, hoe zou het met de filmgeschiedenis zijn verlopen zonder deze film, je zal onvermijdelijk tot dezelfde conclusie moeten komen…

Een andere bekende regisseur, John Landis (An American Werewolf in London, The Blues Brothers) zei ook nog iets heel belangrijk:

Het politieke statement dat de film eigenlijk is, was erg opvallend in die tijd. Het hoofdpersonage is zwart, de film is doorspekt met de anti-communistische hysterie die toen leefde. Er is zo veel aan de hand in deze film dat je NotLD bezwaarlijk nog een typische horrorfilm kan noemen.

Het is erg moeilijk om in deze film geen commentaar te zien op racisme. Zoals jullie vermoedelijk nog weten uit deel één van deze special ligt de oorsprong van de zombie in de Haïtiaanse Voodootraditie, waar de levende doden hoofdzakelijk als slaven gebruikt werden. De link is wel duidelijk. Je hoeft ook maar naar het discours in de film luisteren van de redneck sheriff die via een televisie-uitzending uitlegt hoe je moet “omgaan” met de zombies:

– Chief, if I were surrounded by say six or eight of these things, would I stand a chance? 


– Well, if you had a gun, shoot ’em in the head. If you didn’t, get a torch and burn ’em, they go up pretty easy. Beat ’em or burn ’em.

In de remake uit 1990 wordt deze interpretatie nog scherper gesteld. Na het zien van de zombies die aan de bomen hangen kan er onmogelijk nog twijfel bestaan. Het is onmogelijk om hier geen parallellen te zien met de lynchings uit de Amerikaanse geschiedenis.

Het bizarre is dat dit allemaal heel toevallig tot stand kwam, want de keuze om een zwarte Amerikaan, Duane Jones, te kiezen om het personage Ben te vertolken was geen bewuste keuze van Romero. Jones bleek gewoon de beste acteur in zijn vriendenkring te zijn…

Lees verder op pagina 2…

night-of-the-living-dead[1]

Comments

comments


Donnie Darko

 
avatar
Grr. Arghh!