10
Posted 12/06/2012 by Axel in Columns
 
 

Tussen vroeger en nu #4

In Tussen vroeger en nu gidst onze columnist Axel ons doorheen de wonderjaren der comics, ter lering en vermaak, en in de hoop dat we zullen zien dat comics toen beter waren dan vandaag veelal het geval is…

 

Hoe heerlijk de 70’s ook zijn om te lezen, en hoe boeiend het ook is om ze zo goed mogelijk naar een breed publiek te brengen, nu stappen we even over naar de jaren 80.

Als we Marvel Comics willen bespreken kunnen we niet voorbij één der meest spraakmakende, geliefde, beruchte en zeker meest invloedrijke personen uit haar rijke geschiedenis.

Jim Shooter

— een opiniestuk —

Achtergrondmuziek : “Wouldn’t It Be Good” (Nik Kershaw)

Laat ik maar meteen opbiechten: ik ben partijdig. De jaren 80 zijn mijn jaren, en ik koester deze jaren met veel nostalgie. Het zijn de jaren van Britse ochtendtelevisie, Kenner-speelgoed, fantastische bioscoopfilms en Junior Press. Het zijn de jaren van Jim Shooter.

Nu ik een moment van absolute klaarheid heb: Jim Shooter is na Stan Lee de meest invloedrijke persoon in de geschiedenis van Marvel Comics.

Is de periode Roy Thomas (1972 -1974) er één van ongebreidelde creativiteit omwille van/dankzij het gebrek aan editoriale bemoeienissen (Stan Lee gaf toe het merendeel van de verhalen nooit te lezen), dan wordt de periode Jim Shooter (1978-1987) er één waar de touwtjes stevig in handen worden gehouden. Stan Lee verhuist naar de westkust en verlaat de facto de Bullpen. Jim Shooter wordt de baas. Hij beslist wat er gaat gebeuren. Punt, andere lijn. Daarmee jaagt hij natuurlijk heel wat personeel in de gordijnen. Creatievelingen en editors, het is zelden een goed huwelijk.* Het is jammer als grote talenten als bijvoorbeeld Gene Colan, Doug Moench, John Byrne, Steve Gerber, Marv Wolfman en zelfs Roy Thomas vertrekken. Deze exodus heeft echter een positief neveneffect, want  het merendeel van dit talent gaat voor DC werken. New Teen Titans of Crisis On Infinite Earths zonder Marv Wolfman? Ik denk het niet. Superman rebooten zonder John Byrne? Kunnen vissen fietsen?

He was making life miserable for everybody on Marvel, including Chris Claremont, who bit his tongue and held his peace for the sake of his beloved X-Men. You have to remember: Roy Thomas had already quit, Marv Wolfman had quit, Len Wein had quit, Gerry Conway had quit — I mean, the list went on and on and on and we haven’t even gotten to the artists. This guy was so evil that he had all the assistant editors totally whipped.

–Doug Moench

Maar hoe dictatoriaal Jim Shooter ook “naar verluidt”  is, hij heeft het beste voor met Marvel, haar werknemers en vooral haar lezers. Laten we eens overlopen.

Shooter houdt zich aan enkele gouden regels bij het publiceren van comics. Elke comic moet duidelijk omschreven personages aan de lezers bieden en er moet sprake zijn van een verhaal (begin en einde), ook al maakt het deel uit van een groter geheel. Jim Shooter is immers een zeer goed schrijver — wat hij bewees met zijn run op The Avengers — en weet perfect wat werkt. Eigenlijk keert hij hier terug naar de bron, namelijk Stan Lee, die altijd beweerde dat “elke comic iemands eerste comic is”. Het huidig systeem van decompressed storytelling zou bij Shooter taboe zijn geweest. Beeld je in dat Brian Michael Bendis toen een script bij de editor-in-chief had neergelegd: “Jim, ik heb hier een goed idee voor Spider-Man. In 7 issues heb ik de oorsprong van het personage herwerkt“… Tijden veranderen.

Jim Shooter geeft als eerste tekenaars een financiële bonus als de oplage van hun comic boven een streefcijfer komt. Hij geeft hen royalties wanneer hun personages door derden (speelgoed, T-shirts, …) worden gebruikt. Dit in tegenstelling tot Stan Lee die zijn tekenaars nooit echt krediet heeft gegeven. Lee mag de Lieve Heer op zijn blote knieën bedanken dat hij supertalenten Jack Kirby en Steve Ditko tot zijn beschikking had, in plaats van pakweg Rob Liefeld of Greg Land.

Hij is ook de man die Marvel Comics, met Dazzler dan nog wel, de markt van de direct sales inloodst. Achteraf bekeken is dit ongelooflijk belangrijk geweest. Ik kan een artikel schrijven over hoe revolutionair de omschakeling was. Dit betekent de echte start van de ontwikkeling naar professionele comicshops, maar jammer genoeg ook het begin van het einde om comics bij je plaatselijke krantenboer te halen.

Denk eens aan de fantastische runs die onder Jim Shooter tot stand kwamen:


The Avengers (Stern & Buscema), Daredevil (Miller & Janson), X-Men (Claremont & Byrne), Fantastic Four (Byrne), Thor (Simonson), The Amazing Spider-Man (Stern & Romita), Wolverine (Claremont & Miller), … stuk voor stuk zijn ze referentie van hoe een superheldenverhaal goed wordt geschreven. Hij liet de schrijvers “relatief” vrij. Dit zijn de verhalen (buiten Thor) die ook Junior Press in de jaren 80 publiceerde, en ik verslond ze.

Hij lanceerde ook de Marvel Graphic Novel, alleenstaande verhalen op glanzend papier. Daarmee is hij eigenlijk verantwoordelijk voor juweeltjes als The Death Of Captain Marvel (Starlin), The New Mutants (Claremont) en X-Men: God Loves, Man Kills (Claremont). Deze laatste is een persoonlijke favoriet.

Als we het over Jim Shooter hebben, kunnen we niet rond Secret Wars heen. Ja, hij heeft het geschreven. Maar veroordeel hem niet zonder het volledige verhaal te kennen. Begin jaren 80 versoepelt de regering van Ronald Reagan de wet op advertenties bij kinderprogramma’s op televisie. Als gevolg start een grote periode voor de speelgoedindustrie, en voornamelijk voor kinderen. De poorten gaan open en tevoorschijn komen G.I. Joe, He-Man, Transformers, MASK, My Little Pony, … (Hier raad ik het boek van Mark Bellomo aan.) Marvel’s populaire personages kunnen niet achter blijven. Mattel (Kenner had de rechten op DC-personages) doet Marvel een voorstel om figuren aan de consument te brengen. Ze hebben enkel nog een sterke promotiestunt nodig om het te lanceren. Zo komt in 1984 Secret Wars tot stand. Laat ons eerlijk zijn, voor kinderen is het concept dat alle superhelden het opnemen tegen alle superschurken dan nieuw. Comics worden op dat moment nog gelezen door kinderen. Ik blijf er trouwens bij, Secret Wars is pure fun. En neen, Secret Wars is geen cross-over, maar een limited series (die op dat moment  in zijn).

Moet je nu afleiden dat Jim Shooter de nieuwe messias is? Zo ver wil ik niet gaan. Mooie liedjes blijven niet duren.

Misschien wordt hij overmoedig of is Marvel verblind door de opbrengsten van het oorspronkelijke verhaal… maar Secret Wars II (1985) is geen goed idee. Het is een te grootschalige cross-over, het hoofdverhaal is te ingewikkeld gebracht en de tekenstijl van Al Milgrom is bagger. Dit was trouwens de start van Marvel’s jaarlijkse cross-overs. Bedank Jim Shooter dus onrechtstreeks ook voor ondingen als The Evolutionary War of Atlantis Attacks!.

“Nutteloos” is dan een term om het New Universe te omschrijven. Shooter creëert een nieuw universum waar geen superhelden leven en alles zo realistisch mogelijk wordt gebracht. Marvels lezers gaven het een kans, maar uiteindelijk duiken de verkoopcijfers naar beneden. Tussen ons gezegd en gezwegen, ik zoek ontbrekende issues steeds op beurzen. Er zitten goede verhalen tussen. Nightmask en Psi-Force zijn genietbaar.

Zijn laatste belangrijke wapenfeit is het huwelijk tussen Peter Parker en Mary Jane Watson. Iets waar fans, waaronder ikzelf, reeds lang naar uitkeken. Jim Shooter begrijpt dat Peter Parker eindelijk wat geluk mag hebben…

In 1987 wordt Jim Shooter ontslagen. Het startsein voor de sombere jaren 90 wordt gegeven. Het is een moment om even stil te zijn.

Voor wie antwoorden wil op heel wat vragen, raad ik zijn blog aan. Het is zeker het lezen waard. Als een gerespecteerde journalist heb ik een poging gedaan om een interview met de man te krijgen. Het is me niet gelukt. Eigenlijk heb ik nooit een antwoord gekregen. Maar ik neem het hem niet kwalijk. Ik gun Jim Shooter al het goede in het leven. Hij heeft het verdiend.

Hij zal dit wellicht nooit lezen, maar toch een welgemeende: Thank you, James.

PS: Wie jarenlang in een Turkse gevangenis heeft geleefd of pas het medium heeft ontdekt weet misschien niet dat alle pareltjes uit de Shooter-periode gebundeld zijn. Je vind ze uiteraard bij onze trouwe sponsor Archonia.

Aanraders:

Verhalen van Jim Shooter:

Verhalen uit de periode van Jim Shooter:

Marvel Super Heroes Secret Wars Thor by Walt Simonson Omnibus
The Avengers: The Korvac Saga X-Men: The Dark Phoenix Saga
 

* Tegen wie zeg je het? (n.v.d.r.)

Comments

comments


Axel

 
avatar
Et alors?